Home galmudug Akhriso- Taariikhda Calanka Somalia oo Maanta Ku Beegan waa maalin ka tarjumeysa...

Akhriso- Taariikhda Calanka Somalia oo Maanta Ku Beegan waa maalin ka tarjumeysa Qarannimo, Midnimo iyo gumeysi naceyb,,

3
SHARE

Maanta oo kale, Sanadka walba waxaa dalka laga xusaa maalinta Calanka, waa maalin ka tarjumeysa Qarannimo, Midnimo iyo  gumeysi naceyb, 61-sano ayaa ka soo wareegatay markii la sameeyay Calanka, Calankeeda waxaa uu leeyahay Sooyaal qiimo badan oo dal iyo dibadba lagu faano.

Taariikhda Calanka Soomaaliya kama bilowdo xilligii ay Soomaaliya ku jirtay Maxmiyadda, oo waxaa jiray isku dayyo badan oo ay sameeyeen SYL xitaa ka hor inta aan Soomaaliya loo dhiibin Talyaaniga.

Sida uu  ii sheegay Halgamaa Cali Xasan Maslax Berdura oo ka tirsanaa 13-kii ee aasaastay SYL, habeenkii la dhisayey SYl waxaa lagu heshiiyay Dastuur cusub iyo  qodobo badan oo aan laga gudbin Karin iyo Calanka.

Calankii Habeenkaas, waxaa laga dhigay calan leh bil oo tilmaamaysa Islaamka, xidigta oo ah Soomlinimada iyo shanta farood oo midnimo iyo wada jir ah.

Lakin Markii Talyaaniga uu la wareegay maamulka Soomaaliya 1950-kii, gumeytaha Ingiriiska waxaa uu ku dhaqaaqay talaabooyin waalli ah, ingiriis-ka waxaa uu qaatay waqooyiga Soomaaliya, NFD waxaa uu siiiyay  gumeystaha Kenya, Xeebta ama Djabuti waxaa xoogay Faransiiska, Ingiriiska sidoo kale Itoobiya waxaa uu siiyay Somali Galbeed, waxaa arin culus noqotay in dhulkaas iyo dadka degan la isku keeno.

SYL, markii ay aragtay in Somaliweyn faraha ka sii baxeyso, Waxaa ay ku fakirtay in la sameeyo Calan qiimo badan oo Soomaaliweyn ka tarjumaya, waliba ka hor  inta aan xuriyadda la gaarin 1960-ka.

Farshaxano badan ayaa la sameeyay, dad badan ayaa dadaalay, tartan ayaa loo galay sidii Calan Soomaaliyeed loo sameyn lahaa, lakin ugu dambeyntii, Waxaa la qaatay farshaxankii iyo hindisihiisa uu lahaa Allaha u naxariistee Maxamad Cawaale Liibaan oo ka mid ahaa Leegada iyo midowga shaqaalaha ganacsatada.

Maxamad Cawaale Liibaan, Calanka waxaa uu ku sameeyay wax ka yar 24 saac, lakin waxaa uu noqday Calan umadda Soomaaliyeed ka tarjuma, isagoo soo bandgigay

Xiddigta cad ee shanta gees leh waxaa ay ka tarjumeysaa Shanta qeybood ee dhulka Soomaalidu degto ka kooban yahay

Midabka buluugga khafiifka ah waxaa uu ka tarjumayaa  Cirka iyo badda dhulka Somaalida oo mar walba midabkoodu buluug yahay.

Calankan Buluugga ah ee xidigta ka tarjumeysa Soomaliweyn dhexda uga hardhan tahay waxaa la sameeyay 12 October, 1954, Maalintaas wixii ka dambeeyay Soomaalida waxaa ka tarjumayey calankaas, oo ah astaan ka hadleysa Somaliweyn iyo Midnimo qaran.

Dhinaca kale, Heesta Calanka, waxaa ay leedahay taariikh gaar ah, heestan, waxaa miraheeda lahaa (AUN)  Abwaan Xuseen Aw Faarax Dubbad, Waxaa laxanka  lahaa (AUN) C/laahi Maxamed Maxamuud Xirsi (Qarshe).

Abwaanka Alifay heesta ayaa ka sheekeeyay in heestaas ay ku jirtay riwaayaddii ay isku barteen Xuseen Aw Faarax iyo  Abwaan Qarhse oo Waqooyi ka yimd  iyo Fanaaniintii reer Muqdishu.

Heesta waxaa ay ku jirtay riwaayad lagu eegayey fanka labada abwaan,  Xuseen Aw Faarax waxaa uu sheegay in riwaayadda marka ay dhaxda mareyso oo  ay qaadeen heesha calanka in isaga iyo qarhse la siiyay Diploma lagu abaalmarinayo labaadsi abwaan, Diploomadaasi lama bixin ka hor xiligaas ama kadiba, Waxaa ay sidoo kale isla riwaayaddaas ka dhigeen Djabuti iyo Cadan.

Xilliga riwaayaddaas Muqdishu lagu dhigay waxaa ay aheyd 1956-dii,  labo sano ayuu jiray calanka Soomaaliya, hees sidan u qiimo badan cid u qaatay ma jirin.

Miraha Heesta Waxaa ka mid ahaa:

Qolobaa calankeedu,
waa ceynoo,
Innaga keenu waa,
Cirkoo kale e,
Oon caadna lahayn,
Ee caashaqaye.
Xidigyahay cadi,
Waad noo ciidamisee,
Carradaa kaligaa
adow curadee
cadceeda sideedaa
u caan noqo ee

Cishadad dhalataad calooshayadii
sidii culaygii cidaad marisee
Allow ha ku celin cawoy dhaha

Waxaan hubaa in Soomaali badan dhiiga iyo damiirkoodu u dhaqaaqay  maqalka heesta, Lakin marka aan runta isu sheegno, heesta calanka maanta ma laha dhadhankii hore, dalka waxaa loo kala qeybiyay  gobolo, qabiilo, dowlad goboleedyo, ma jirto labo isku fikrad ah, ma jirto labo ka sheekeysta Somaliweyn, Midnimo iyo Mustaqbalka dalka, dadka iyo diinta!

Sida uu ii sheegay Jen. Jaamac Maxmed Qaalib, dadkii hore  waxaa ay ku faani jireen Calanka, Ciidanka qaranka  iyo Soomaalinimada halka  maanta lagu faano Maamulka goboleedyada, taageerada iyo lacagaha loo uruuriyo maamul goboleedka ayaa ka xamaadsad badan taageerada Qaranka.

Maanta Soomaaliya waxaa ay leedahay boqol calan, gobol walba waxaa uu leeyahay calan u gaar ah iyo hees calan, gobol walba waxaa uu leeyahay Dastuur iyo calan ka duwan midka qaranka, Madaxweynayaal tiro badan, waxaa meesha ka baxay micnihii weynaa heesha calanka iyo qaranimada Soomaaliyeed.

Ugu dambeyntii, June 5, 2001 ayuu Maxamed Cawaale Liiban oo ahaa ninkii sameeyeey calanka Soomaaliya ku geeriyoodey magaalada Toronto ee dalka Canada.

W/D: Cabdi Caziz Gurbiye.

taariikh

Comments

comments

3 COMMENTS

  1. HEESTAAN CALANKA U TIRIYEY//.././././.
    CALANKEENU WAA DAHAB
    CAADIL BAA NASIIYOO
    UGUB CURUDA WEEYAAN
    CAADUQIYO GUMAYSTAHA
    FARANJIGII CADAANKIYO
    RABAA NOOGA CIIDMOO
    CUDU BAAN KU TUUROO
    QORI CAARADIISBAAN
    KU DHACSANAY CALANKEE
    CURUDAAN KU WEYNOO
    ÇIIDA AAN KU DUUGNEE
    UMADYAHAY CAFIDA OO
    CIRIIRIGA KA DHAWROO
    SOOCELIYA SHARAFTII
    CAAMKU NAAGU YIQIINEEN..

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here